ایران، آمریکا و اسرائیل دقیقاً چه خواستههایی دارند
اگر بخواهیم مواضع سه طرف را به سادهترین شکل خلاصه کنیم، اختلاف اصلی بر سر این است که ایران میخواهد حق غنیسازی و رفع تحریمها را حفظ کند، آمریکا میخواهد مطمئن شود ایران به سلاح هستهای دست پیدا نمیکند، و اسرائیل خواهان محدودیتهایی فراتر از موضوع هستهای است.
ایران چه میخواهد؟
🇮🇷 ایران به طور کلی بر این موارد تأکید کرده است:
به رسمیت شناخته شدن حق غنیسازی اورانیوم در داخل کشور.
رفع یا کاهش تحریمهای اقتصادی.
آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران.
دریافت تضمین برای پایبندی طرف مقابل به توافق.
در برخی مواضع اخیر، پایان درگیریها در جبهههای منطقهای از جمله لبنان و کاهش فشارهای نظامی.
آمریکا چه میخواهد؟
🇺🇸 هدف اعلامی آمریکا جلوگیری از دستیابی ایران به توانایی ساخت سلاح هستهای است. در گزارشهای مختلف، خواستههای آمریکا شامل موارد زیر بوده است:
توقف یا محدودسازی شدید غنیسازی اورانیوم.
انتقال یا کاهش ذخایر اورانیوم غنیشده.
دسترسی گسترده بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی.
محدودیت بر برخی بخشهای برنامه موشکی ایران.
در برخی پیشنهادهای گزارششده، برچیدن یا غیرفعالسازی تأسیسات کلیدی هستهای مطرح شده است.
در مقابل، آمریکا از رفع تدریجی تحریمها و ارائه مشوقهای اقتصادی سخن گفته است.
اسرائیل چه میخواهد؟
🇮🇱 اسرائیل معمولاً موضعی سختگیرانهتر از آمریکا دارد و معتقد است توافق نباید فقط به موضوع هستهای محدود شود.
خواستههای مطرحشده از سوی مقامهای اسرائیلی عبارتاند از:
خروج یا انتقال تمام ذخایر اورانیوم غنیشده ایران.
توقف کامل غنیسازی در خاک ایران.
محدودیتهای شدید بر برنامه موشکهای بالستیک.
پایان حمایت ایران از گروههای متحد منطقهای مانند حزبالله و حوثیها.
اسرائیل بارها استدلال کرده که توافقی که فقط بر برنامه هستهای تمرکز کند، از دید آن کافی نیست.
گره اصلی کجاست؟
بزرگترین مانع فعلی ظاهراً موضوع غنیسازی اورانیوم است:
ایران میگوید «غنیسازی حق ماست».
آمریکا در برخی مواضع خواهان «غنیسازی صفر» یا محدودیتهای بسیار گسترده است.
اسرائیل نیز خواهان توقف کامل غنیسازی و انتقال ذخایر اورانیوم است.
به همین دلیل، حتی اگر درباره برخی مسائل اقتصادی یا امنیتی پیشرفت حاصل شود، اختلاف بر سر غنیسازی همچنان مهمترین عامل کندی یا بنبست مذاکرات به شمار میرود.
تا امروز (۲ ژوئن ۲۰۲۶)، وضعیت گفتوگوهای ایران و آمریکا را میتوان «پیشرفت همراه با ابهام» توصیف کرد؛ نه توافق نهایی حاصل شده و نه مذاکرات کاملاً متوقف شدهاند.
مهمترین تحولات اخیر:
گزارشهای متعدد حاکی از آن است که دو طرف به یک تفاهم اولیه یا یادداشت تفاهم نزدیک شدهاند که هدف آن تثبیت آتشبس، کاهش تنشها و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات گستردهتر است. با این حال، جزئیات نهایی هنوز قطعی نشدهاند.
بر اساس برخی گزارشها، اختلافات اصلی همچنان بر سر برنامه هستهای ایران، ذخایر اورانیوم غنیشده، سازوکارهای بازرسی، برنامه موشکی و نحوه رفع تحریمها باقی مانده است.
منابع خبری در روزهای اخیر از احتمال برگزاری دور جدید مذاکرات در اوایل ژوئن خبر دادهاند.
همزمان، مقامهای آمریکایی و ایرانی سیگنالهای متفاوتی ارسال کردهاند؛ از یک سو از پیشرفت مذاکرات سخن گفته شده و از سوی دیگر تأکید شده که هنوز اختلافات مهمی وجود دارد.
در یک جمله: مذاکرات در بنبست کامل نیستند، اما هنوز از مرحلهای که بتوان آن را توافق نهایی و پایدار دانست فاصله دارند. طرفین ظاهراً توانستهاند درباره برخی موضوعات به چارچوبهای اولیه برسند، اما مسائل حساس هستهای و تحریمی همچنان مانع اصلی هستند.
